کودک ناشنوا چه انتظارهایی از والدین خود دارد؟

اساس یک جامعه‌ی سالم را خانواده‌ی سالم می‌سازد. هر کودکی در خانواده‌ای به دنیا می‌آید، بزرگ می‌شود و تکامل می‌یابد. این خانواده‌ی سالم است که انسان سالم پرورش می‌دهد.
خانواده‌ی سالم، خانواده‌ای است که به نیازهای همه جانبه‌ی اعضای خود در گسترش حیات توجه دارد و سعی می‌کند به انتظارها و نیازهای کودکان به شیوه‌های درست پاسخ دهد. همه‌ی کودکان نیازهایی دارند. اما کودک استثنایی علاوه بر آن نیازها، دارای یک سری نیازهای ویژه است. خانواده، بیشتر نیازهای ویژه‌ی کودکان آسیب دیده‌ی شنوایی را به ویژه در سال‌های پیش از دبستان برآورده می‌کند. برای برآورده شدن این نیازها لازم است به نیازهای کل اعضای خانواده، فرهنگ خانواده، مذهب و پویایی‌های خانواده نیز توجه کامل شود. در سال‌های اخیر به دنبال گسترش روز افزون غربالگری شنوایی، لازم است مداخله‌ی به هنگام به صورت برنامه‌های ویژه‌ای برای کودکان آسیب دیده‌ی شنوایی و خانواده‌ی آن‌ها صورت گیرد. مداخله‌ی به هنگام باید شامل برنامه‌هایی برای حمایت از کودک، حمایت از والدین و حمایت از ارتباطات میان کودک و والدین باشد.


بیش از ۹۰ درصد کودکان آسیب دیده‌ی شنوایی در خانواده‌های شنوا به دنیا می‌آیند. از این رو یکی از اساسی‌ترین ارکان‌های هر نوع برنامه‌ی حمایت از والدین، ارائه‌ی اطلاعات مناسب و مورد نیاز خانواده‌ها است. همچنین باید از لحاظ هیجانی و احساسی آنان را برای پذیرش واقعیت کم شنوایی فرزند آماده کرد. برنامه‌های مناسب مداخله و حمایت به هنگام سبب رشد شناختی، اجتماعی و سلامت عمومی کودکان کم شنوا می‌شود و کیفیت زندگی و تعاملات اجتماعی آن‌ها را به میزان بسیار زیادی بهبود می‌بخشد. خانواده‌ی دارای کودک ناشنوا غالباً انتظاراتی از فرزند خود دارد اما داشتن انتظار از کودک، بدون توجه به مسئولیت‌ها و نقش‌های خانواده، انتظاری عبث و بیهوده است. در مکتب اسلام، انتظارها، تکالیف، حقوق و وظایف انسان‌ها دو جانبه و متقابل است. از این رو شایسته است هر پدر و مادری صادقانه از خود سوال کند من چگونه پدر یا مادری هستم؟ آیا من به همه‌ی نیازهای فرزندم واقفم؟ آیا من می‌دانمفرزندم از من چه انتظاری دارد؟

ناشنوایی، این معلولیت پنهان به ویژه از لحاظ ناتوانی‌های ارتباطی که به همراه می‌آورد، نیاز به مداخله و توان بخشی ویژه‌ای دارد که در سال‌های نخست بار این مسئولیت بیش از همه بر دوش والدین است. در این مقاله سعی شده است این نیازها از زبان یک کودک آسیب دیده‌ی شنوایی به گونه‌ای ساده ارائه شود.

الف) انتظارهای کلی و اساسی
پدر و مادر عزیز، فرزند ناشنوای شما انتظار دارد:
در ارتباط با آموزش و پرورش او احساس مسئولیت کنید.
به نیازها و انتظارهای او توجه کنید و پاسخ مناسب دهید.
هر چه سریع‌تر اقدامات توان بخشی و مداخله‌ای لازم را برای او آغاز کنید.
از او در حد توانایی و وسعش انتظار داشته باشید.
با او متناسب با سن، جنس و محدودیت‌هایش رفتار کنید.
از کار با او خسته نشوید.
او را همان گونه که هست بپذیرید.
اعتماد به نفس او را تقویت کنید.
توصیه‌های مربیان و متخصصان را در منزل و در همه‌ی موقعیت‌های زندگی در نظر بگیرید.
به توانایی او تکیه کنید، نه به ناتوانی‌هایش.
به او اعتماد کنید.
نگران آینده‌ی او نباشید و به خدا توکل کنید.
فرصت‌ها، امکانات و شرایط مناسب را برای رشد و شکوفایی استعدادهای بالقوه‌ی او فراهم کنید.
او را زیاد در آغوش بگیرید، نوازش کنید و مورد محبت قرار دهید.
به وضع ظاهری و لباس او توجه کنید.
او را لوس نکنید و ادب و تربیت او را در نظر داشته باشید.

ب) انتظارهای عاطفی و روانی
کودک ناشنوای شما انتظار دارد:
به احساس‌ها و عواطف او توجه کنید و آنها را بپذیرید.
در مورداحساس‌های مختلف مثل شادی، غم، حسد، کینه، محبت، تأسف، نگرانی و … با او صحبت کنید.
سعی کنید احساس‌ها را به صورت نقاشی و با تصاویر به او نشان دهید.
به او یاد بدهید بتواند احساس‌اش را در چهره‌ی خود نشان دهد.
به او نشان دهید چگونه می‌تواند بدون آسیب زدن و ایجاد ناراحتی برای دیگران، احساس‌اش را بروز دهد.
به او کمک کنید شیوه‌ای ابراز احساسات را بشناسد (بنویسد، با کسی حرف بزند، نقاشی کند، جست و خیز کند، گریه کند و )
همواره به او افتخار کنید و بگویید از داشتن فرزندی مانند او احساس غرور می‌کنید.
محیطی به دور از اضطراب برایش فراهم کنید.
در حد اعتدال به او محبت کنید .
اجازه دهید برای برخی موارد خودش تصمیم بگیرد و به تصمیم او احترام بگذارید.
با او جر و بحث نکنید.
او را مسخره، تحقیر یا سرزنش نکنید.
او را با دیگران مقایسه نکنید.
بین او و خواهرها و برادرهایش تبعیض قائل نشوید.
هر موفقیت او را هر چند کوچک، مورد تشویق قرار دهید.
به فرزندتان کمک کنید اشتباه‌ها و شکست‌هایش را جبران کند.
قوانین خاصی برای منزل خود در نظر بگیرید و از او بخواهید به آنها احترام بگذارد.
سعی کنید از سوال کردن زیاد، دستور دادن و انتقاد کردن بپرهیزید.
در فعالیت‌ها و سرگرمی‌های فرزندتان شریک باشید.
به فرزندتان کمک کنید خود و ناتوانی خود را هر چه بیشتر.

ج) انتظارهای مربوط به مهارت‌های حسی و حرکتی
او را زیاد به گردش، کوه، پارک، رودخانه و … ببرید تا طبیعت را تجربه کند.
اجازه دهید تاب و سرسره سوار شود.
اجازه دهید زیاد آب بازی کند و او را به شنا بفرستید.
اجازه دهید با خاک و سنگ بازی کند و دست و پایش را در ماسه و خاک فرو کند.
اجازه دهید بدود، بالا و پایین برود یا از جایی آویزان شود.
او را تشویق کنید با آهنگ و سرودهای کودکانه (با هر نوع وزن و آهنگی) نرمش کند.
او را زیاد به محل بازی کودکان یا حیاط منزل ببرید و بگذارید با همسالانش بازی‌های پر تحرک کند.
سعی کنید فرزندتان هر چه ممکن است کمتر تلویزیون نگاه کند و پشت رایانه بنشیند.
او را به توپ بازی و فوتبال تشویق کنید و گاهی خودتان با او بازی کنید.
او را تشویق کنید نقاشی بکشد و نمایش بازی کند.
او را تشویق کنید خمیر بازی کند.
گاهی او را ماساژ دهید، نوازش کنید و موهایش را شانه بزنید.
معاینه‌ی چشم پزشکی گاه به گاه او را جدی بگیرید و مراقب وضعیت بینایی او باشید.

د) انتظارهای مربوط به مهارت‌های خودیاری و مستقل شدن
به او بیاموزید مستقل زندگی کند.
برخی از کارها را به او محول کنید.
او را در کارهای منزل سهیم کنید.
استفاده از وسایل نقلیه‌ی شخصی، عمومی و چگونگی برخورد با غریبه‌ها را به او بیاموزید.
کارهای شخصی او را به خودش واگذار کنید (حمام، تعویض لباس، مرتب کردن اتاق، برنامه‌ریزی برای کارهای خود)
اجازه دهید برخی خریدهای کوچک را به تنهایی انجام دهد.
اجازه دهید کارهای بی‌خطر را به تنهایی تجربه کند.
جز در مواقع ضروری، او را محدود نکنید.
او را به مجامع عمومی، بوستان‌ها و مکان‌های تفریحی ببرید و بگذارید با کودکان دیگر ارتباط برقرارکند.
به او فرصت دهید به قدر کافی بازی کند.
به او کمک کنید بتواند کم شنوایی خود را به گونه‌ای که می‌پسندد به دیگران معرفی کند.
از بودن با او لذت ببرید و به او افتخار کنید.
با او بازی و ورزش کنید و زمان‌هایی را به این کار اختصاص دهید.

هـ) انتظارهای مربوط به مهارتهای ارتباطی، کلامی و شناختی
با او دائماً صحبت کنید.
همه‌ی کارها را برای او توضیح دهید.
با نگاه و سلوک خود منتظر صحبت او شوید.
در مورد چیزهای مورد علاقه‌ی او صحبت کنید.
وقتی با شما صحبت می‌کند، کلام او را قطع و صحبت‌های او را اصلاح نکنید.
هنگام صحبت کردن روی دو زانو، روبرو و هم سطح او بنشینید.
شب‌ها برای او لالایی بخوانید، لالایی‌های مختلف.
برای او زیاد قصه بگویید.
برای او با صدای بلند کتاب بخوانید و با زبان کودکانه برایش توضیح دهید.
برایش نوارهای موسیقی کودکان و نرم افزارهای رایانه‌ای مناسب تهیه کنید.
به سوال‌های او به دقت و با حوصله پاسخ دهید.
موقع صحبت کردن از حالت‌های مناسب احساسی در چهره‌ی خود استفاد کنید.
همیشه از ایما و اشاره‌ی مناسب استفاده کنید.
به او کمک کنید راه حل مشکلاتش را خودش پیدا کند و در مورد بهترین راه حل تصمیم بگیرد.
او را به طبیعت ببرید و بگذارید همه چیز را لمس کند و در مورد تجربه‌هایش با او صحبت کنید.
او را در جریان صحبت‌های خانوادگی قرار دهید.
در مهمانی‌ها و جمع‌ها او را در گفتگو داخل کنید.
به دیگران بیاموزید چگونه با او ارتباط برقرار کنند.
به او بیاموزید محیط را طوری تغییر دهد که بتواند به خوبی متوجه صحبت‌های افراد شود (لب خوانی، دیدن چهره‌ی دیگران، رو به روی آنها بودن، نور کافی و … )
به جای او صحبت نکنید (مترجم او نباشید)
به او فرصت دهید خودش منظورش را بیان کند.
خلاقیت‌هایش را تشویق کنید.
در مورد احساس‌هایش با او صحبت کنید و بگذارید احساس‌های دیگران را نیز حس کند.
رفتارها و واکنش‌های درست را به او بیاموزید.
او را در جمع کودکان و همسالان شنوا و کم شنوا ببرید و بگذارید با آن‌ها بازی کند.
به او بیاموزید به ارزش‌های جمع احترام بگذارد.
بگذارید عشق شما را نسبت به خودش با همه‌ی وجود درک کند.

و) انتظارهای مربوط به مهارت‌های اجتماعی
او را به مهد کودک ‌یا کودکستان بفرستید.
موقعیت‌هایی فراهم کنید تا دوستان شنوا و کم شنوایی برای خودش پیدا کند.
اجازه دهید در جمع خویشان و مهمانی‌ها شرکت کند (عروسی‌ها، مراسم ختم یا عزاداری، مهمانی‌ها و … )
قوانین، آداب و رسوم اجتماعی (مثل سلام کردن، احترام به بزرگترها، اداب و …) را به زبان ساده و روشن به او بیاموزید.
خودتان الگوی خوبی برای او باشید.
ترتیبی دهید که دوستانش را به منزل دعوت کند.
به او احترام بگذارید تا دیگران هم ادب و احترام را رعایت کنند.
مؤدبانه صحبت کردن را به او بیاموزید (تعارف‌های مرسوم)
به او بیاموزید به حقوق دیگران احترام بگذارد.
سنت‌ها و آداب و رسوم ملی و مذهبی‌مان را به او بیاموزید (مراسم مختلف، اعیاد، عزاداری‌ها، سفره‌ی نذری و …)
به او ترحم نکنید و او را مثل دیگر فرزندان خود تربیت کنید.
او را به پارک، سینما، نماز جمعه، امامزاده‌ها، بازار و … ببرید.
به او خرید کردن و محاسبه‌ی پول (پس گرفتن باقی پول و ….) را بیاموزید و اجازه دهید خریدهای کوچک را خودش انجام دهد.
هر پیشرفت او را هر چند کوچک، تقدیر کنید و به او اعتماد به نفس دهید.
به او بیاموزید نه بگذارید حقش پایمال شود و نه پرخاشگری کند، بلکه با صراحت بیان و قاطعیت به خواسته‌هایش برسد.
بگذارید فرزندتان از زندگی‌اش و از بودن با شما و دیگران لذت ببرد.
با توجه به این که بیشتر والدین دارای فرزند آسیب دیده‌ی شنوایی، فرزندشان نختسین فرد آسیب دیده‌ی شنوایی است که در زندگی با او برخورد کرده‌اند، لزوم آموزش‌های تخصصی و ارائه‌ی نکات ویژه و کلیدی به خانواده برای پرورش چنین کودکی هر چه بیشتر روشن می‌شود خانواده و به ویژه والدین کودک آسیب دیده‌ی شنوایی مسئولیتی دو چندان بر دوش دارند، چرا که همه‌ی مسئولیت‌ها و وظایف والدین و دیگر مسئولیت‌های رو به رو شدن با آسیب شنوایی فرزندشان بر عهده‌ی آن‌ها است. اما همانگونه که در قبال این بار مسئولیت انتظارهایی از فرزندان خود دارند، فرزندانشان نیز متقابلاً انتظارهایی از والدین خود دارند. یک کودک آسیب دیده‌ی شنوایی پیش از اینکه دچار آسیب شنوایی باشد، کودکی است با همه‌ی ویژگی‌های دیگر کودکان و انتظارهایی از والدین خود دارد که باید برآورده شود.

منبع: کتابک

دیدگاه خود را ارسال کنید

1 × 5 =

  • آخرین مطالب